Zachowek — kalkulator
Substrate × udział × frakcja. Pominięto Cię w testamencie? Sprawdź ile Ci się należy.
Oblicz wartość należnego Ci zachowku
Frakcja zachowku: 1/2 — KC art. 991
zł
Mieszkanie, oszczędności, samochód, akcjezł
Kredyty, zaległości, zobowiązania spadkodawcyzł
Trumna, ceremonia, nagrobek (zwykle 8-15 tys. zł)zł
KC art. 993-995 — 10 lat dla obcych, bez ograniczeń dla spadkobiercówUłamek (np. 0,5 = 1/2; 1,0 = jedyne dziecko)
zł
KC art. 996 — zaliczalność na poczet zachowku📐 Substrate zachowku — kluczowy concept
Substrate = czysty spadek + darowizny doliczane
Czysty spadek = aktywa spadkowe − długi spadku − koszty pogrzebu
Darowizny doliczane (KC art. 993-995):
- Spadkobiercy ustawowi: WSZYSTKIE darowizny niezależnie od daty
- Osoby spoza spadkobierców: tylko darowizny z 10 lat przed śmiercią
- Drobne darowizny zwyczajowe (urodziny, święta): NIE doliczane
- Wartość darowizn: według daty otwarcia spadku (waloryzacja per art. 995)
Wzór zachowku:
Zachowek = Substrate × udział_spadkowy_ustawowy × frakcja_zachowku
Frakcja:
- 1/2 — domyślna (zstępni dorośli zdolni do pracy, małżonek, rodzice)
- 2/3 — uprzywilejowani (zstępni małoletni LUB niezdolni do pracy)
—
Stan na 23 kwietnia 2026 · Podstawa: Kodeks cywilny art. 991-1011
▶ℹ️ Szczegóły wyliczeń i podstawa prawna
Frakcje 1/2 i 2/3 (KC art. 991) · Darowizny doliczane 10 lat (KC art. 993) · Przedawnienie 5 lat (KC art. 1007) · Aktualizacja 23 kwietnia 2026
Jak używać kalkulatora
Zakładka "Kalkulator zachowku"
Wybierz stosunek do spadkodawcy (kalkulator automatycznie wybierze frakcję 1/2 lub 2/3 zgodnie z KC art. 991), wpisz aktywa spadkowe, długi spadku, koszty pogrzebu, darowizny doliczane (waloryzowane do daty otwarcia spadku), udział spadkowy ustawowy (np. 0,5 dla jednego z dwóch dzieci, 1,0 dla jedynego dziecka) oraz ewentualnie już otrzymane (zapis testamentowy lub darowizna na poczet zachowku — KC art. 996). Kalkulator obliczy substrate, wartość zachowku oraz kwotę do zapłaty po zaliczeniu.
Zakładka "Substrate — wyjaśnienie"
Mandatory educational box wyjaśnia, czym jest substrate zachowku i jak działa doliczanie darowizn. Worked example pokazuje 8-letnią córkę pominiętą w testamencie i wpływ darowizny do siostry żony spadkodawcy (sprzed 10 lat, waloryzowanej z 200 000 zł do 280 000 zł) na końcową kwotę zachowku.
Zakładka "Procedura roszczenia"
Krok po kroku procedura: wezwanie do zapłaty, mediacja, pozew sądowy, wykonanie wyroku. Szacowane koszty: wpis sądowy 5% wartości roszczenia, adwokat 5-15 tys. zł. Pamiętaj o terminie 5 lat od ogłoszenia testamentu (KC art. 1007) — po tym terminie roszczenie wygasa bezpowrotnie.
Wzory obliczeniowe i podstawa prawna
Wzór zachowku (KC art. 992):
• Substrate = czysty spadek + darowizny doliczane (waloryzowane)
• Czysty spadek = aktywa spadkowe − długi spadku − koszty pogrzebu
• Wartość zachowku = Substrate × udział_spadkowy_ustawowy × frakcja_zachowku
• Zachowek do zapłaty = Wartość zachowku − już otrzymane (KC art. 996)
Frakcja zachowku (KC art. 991 § 1):
• 1/2 — domyślna: zstępni dorośli zdolni do pracy, małżonek, rodzice spadkodawcy bez zstępnych
• 2/3 — uprzywilejowani: zstępni małoletni (do 18 lat) LUB zstępni niezdolni do pracy (orzeczenie ZUS)
Darowizny doliczane do substrate (KC art. 993-995):
• Spadkobiercy ustawowi (zstępni, małżonek, rodzice, rodzeństwo): WSZYSTKIE darowizny niezależnie od daty
• Osoby spoza spadkobierców ustawowych: tylko darowizny z ostatnich 10 lat przed otwarciem spadku
• Drobne darowizny zwyczajowe (urodziny, święta): NIE doliczane (KC art. 994 § 1)
• Wartość darowizn: według daty otwarcia spadku — waloryzacja per art. 995
Zaliczalność na poczet zachowku (KC art. 996):
Co uprawniony już otrzymał od spadkodawcy — zapis testamentowy, darowizna, polecenie — ODEJMUJE się od należnego mu zachowku. Przeciwdziała to dwukrotnemu żądaniu tej samej kwoty.
Termin przedawnienia (KC art. 1007):
• Roszczenie wobec spadkobierców testamentowych: 5 lat od ogłoszenia testamentu
• Roszczenie wobec obdarowanych (KC art. 1000): 5 lat od otwarcia spadku (śmierci)
• Po terminie roszczenie wygasa bezpowrotnie — działaj wcześnie
Forma wypłaty (KC art. 991 § 2):
Zachowek jest należny w PIENIĄDZACH. Spadkobierca testamentowy nie może zmusić uprawnionego do przyjęcia rzeczy zamiast gotówki. Możliwa jest jednak ugoda, w której uprawniony zgadza się na otrzymanie udziału w spadku w naturze (np. mieszkania) zamiast pieniędzy.
• Substrate = czysty spadek + darowizny doliczane (waloryzowane)
• Czysty spadek = aktywa spadkowe − długi spadku − koszty pogrzebu
• Wartość zachowku = Substrate × udział_spadkowy_ustawowy × frakcja_zachowku
• Zachowek do zapłaty = Wartość zachowku − już otrzymane (KC art. 996)
Frakcja zachowku (KC art. 991 § 1):
• 1/2 — domyślna: zstępni dorośli zdolni do pracy, małżonek, rodzice spadkodawcy bez zstępnych
• 2/3 — uprzywilejowani: zstępni małoletni (do 18 lat) LUB zstępni niezdolni do pracy (orzeczenie ZUS)
Darowizny doliczane do substrate (KC art. 993-995):
• Spadkobiercy ustawowi (zstępni, małżonek, rodzice, rodzeństwo): WSZYSTKIE darowizny niezależnie od daty
• Osoby spoza spadkobierców ustawowych: tylko darowizny z ostatnich 10 lat przed otwarciem spadku
• Drobne darowizny zwyczajowe (urodziny, święta): NIE doliczane (KC art. 994 § 1)
• Wartość darowizn: według daty otwarcia spadku — waloryzacja per art. 995
Zaliczalność na poczet zachowku (KC art. 996):
Co uprawniony już otrzymał od spadkodawcy — zapis testamentowy, darowizna, polecenie — ODEJMUJE się od należnego mu zachowku. Przeciwdziała to dwukrotnemu żądaniu tej samej kwoty.
Termin przedawnienia (KC art. 1007):
• Roszczenie wobec spadkobierców testamentowych: 5 lat od ogłoszenia testamentu
• Roszczenie wobec obdarowanych (KC art. 1000): 5 lat od otwarcia spadku (śmierci)
• Po terminie roszczenie wygasa bezpowrotnie — działaj wcześnie
Forma wypłaty (KC art. 991 § 2):
Zachowek jest należny w PIENIĄDZACH. Spadkobierca testamentowy nie może zmusić uprawnionego do przyjęcia rzeczy zamiast gotówki. Możliwa jest jednak ugoda, w której uprawniony zgadza się na otrzymanie udziału w spadku w naturze (np. mieszkania) zamiast pieniędzy.
Przykłady
Przykład 1: Klasyczny zachowek — syn pominięty w testamencie
Spadkodawca pozostawił testament: cały spadek dla syna A. Syn B (dorosły, zdolny do pracy) pominięty. Czysty spadek 800 000 zł, brak darowizn doliczanych.
Czysty spadek (aktywa − długi − koszty pogrzebu)800 000 zł
Darowizny doliczane0 zł
Substrate800 000 zł
Udział spadkowy ustawowy syna B (gdyby brak testamentu, dwóch synów)1/2
Frakcja zachowku (zstępny dorosły zdolny do pracy)1/2 (KC art. 991)
Zachowek = 800 000 × 1/2 × 1/2200 000 zł
Przykład 2: Małoletnia z darowiznami doliczanymi (uprzywilejowana frakcja 2/3)
Spadkodawca pozostawił 1 zstępną (8-letnia córka pominięta w testamencie). Czysty spadek 500 000 zł. 10 lat przed śmiercią darowizna do siostry żony (osoba spoza spadkobierców ustawowych): 200 000 zł, waloryzowana do 280 000 zł na datę otwarcia spadku (KC art. 995).
Czysty spadek500 000 zł
Darowizna doliczana (waloryzowana, KC art. 993 + 995)280 000 zł
Substrate = 500 000 + 280 000780 000 zł
Udział córki (jedyne dziecko)1 (100%)
Frakcja (małoletnia — uprzywilejowana, KC art. 991 § 1)2/3
Zachowek = 780 000 × 1 × 2/3520 000 zł
Przykład 3: Multi-uprawnieni — małżonek + 1 dziecko pominięci
Spadkodawca pozostawił mieszkanie partnerce w testamencie. Pominięci: małżonek + 1 dorosłe dziecko (zdolne do pracy). Czysty spadek 600 000 zł. Darowizna do partnerki rok temu: 100 000 zł (doliczana, bez waloryzacji bo świeża).
Czysty spadek600 000 zł
Darowizna doliczana (do osoby spoza spadkobierców, świeża)100 000 zł
Substrate700 000 zł
Udziały spadkowe ustawowe (małżonek 1/2, 1 dziecko 1/2)po 1/2
Frakcje obu uprawnionych (dorośli zdolni do pracy)po 1/2
Zachowek małżonka = 700 000 × 1/2 × 1/2175 000 zł
Zachowek dziecka = 700 000 × 1/2 × 1/2175 000 zł
Razem do wypłaty z majątku partnerki350 000 zł
Najczęściej zadawane pytania
Zgodnie z KC art. 991 prawo do zachowku przysługuje wyłącznie spadkobiercom ustawowym, którzy zostali pominięci w testamencie. Krąg uprawnionych: (1) zstępni spadkodawcy (dzieci, wnuki itd.), (2) małżonek spadkodawcy, (3) rodzice spadkodawcy — ale tylko, gdy spadkodawca nie pozostawił zstępnych. Rodzeństwo, zięć, synowa, partner życiowy bez ślubu, dalsi krewni NIE mają prawa do zachowku. Frakcja: 1/2 udziału spadkowego ustawowego, lub 2/3 dla zstępnych małoletnich (do 18 lat) i zstępnych niezdolnych do pracy (orzeczenie ZUS).
Substrate = czysty spadek (aktywa − długi spadku − koszty pogrzebu) plus darowizny doliczane. Zgodnie z KC art. 993-995 doliczane są: (1) darowizny do spadkobierców ustawowych — WSZYSTKIE bez ograniczeń czasowych, (2) darowizny do osób spoza spadkobierców — tylko z ostatnich 10 lat przed otwarciem spadku, (3) zapisy windykacyjne. NIE doliczane: drobne darowizny zwyczajowe (urodziny, święta, prezenty na urlopy — KC art. 994 § 1) oraz darowizny dokonane więcej niż 10 lat temu na rzecz osób spoza spadkobierców. Wartość darowizn jest ustalana według daty otwarcia spadku (waloryzacja per KC art. 995).
KC art. 995 wymaga ustalenia wartości darowizn według daty otwarcia spadku, nie według daty darowizny. Dla nieruchomości: rzeczoznawca majątkowy sporządza operat szacunkowy uwzględniający aktualną cenę rynkową. Dla gotówki: indeks GUS lub porównawcza siła nabywcza (np. 200 tys. w 2014 = ~280 tys. w 2024 dla mieszkań w PL, +40%). Dla samochodu: wycena warsztatu lub dane z portali aukcyjnych. Dowody: akt notarialny darowizny, wyciągi bankowe, umowy. W sporze sądowym sąd powołuje biegłego — koszt 2-5 tys. zł na rzeczoznawcę nieruchomości, 1-2 tys. zł na biegłego księgowego.
KC art. 1007 (nowelizacja 2011): roszczenie z tytułu zachowku przedawnia się z upływem 5 lat od ogłoszenia testamentu (przy roszczeniu wobec spadkobierców testamentowych) lub 5 lat od otwarcia spadku — śmierci spadkodawcy — przy roszczeniu wobec obdarowanych (KC art. 1000). Wcześniej obowiązywał termin 3 lata, dlatego sprawdź datę śmierci. Po przedawnieniu roszczenie wygasa bezpowrotnie — sąd oddali pozew, a dłużnik (spadkobierca testamentowy) może legalnie odmówić zapłaty. Praktyka: rozpocznij wezwanie do zapłaty w pierwszych 12-24 miesiącach od ogłoszenia testamentu, aby mieć margines na mediację i postępowanie sądowe (sprawy zachowkowe trwają 12-24 mies. w I instancji).
KC art. 991 § 2 stanowi, że zachowek jest należny w PIENIĄDZACH — spadkobierca testamentowy nie może zmusić uprawnionego do przyjęcia rzeczy zamiast gotówki. Możliwa jest jednak UGODA, w której uprawniony zgadza się na: (a) otrzymanie udziału w spadku w naturze (np. mieszkania, samochodu), (b) raty zamiast jednorazowej zapłaty, (c) niższą kwotę w zamian za szybkie zakończenie sporu. Taka ugoda powinna być zawarta przed mediatorem lub przed notariuszem. Odstąpienie od zachowku — uprawniony może po śmierci spadkodawcy oświadczyć (na piśmie z notarialnie poświadczonym podpisem) zrzeczenie się dochodzenia roszczenia. Przed śmiercią spadkodawcy taka umowa byłaby nieważna (KC art. 1047).